Prangalar Eskittim Ne Demek?
Hayat bazen zorlayıcı, bazen ise düşündüğünüzden çok daha karmaşık olabiliyor. Yavaşça büyüdükçe fark ettiğiniz şeylerden biri de, aslında içinde yaşadığınız toplumsal yapının, size veya size benzeyen birine, türlü türlü prangalar takması. “Prangalar eskittim” derken aslında bir anlamda bu yüklerden, bu zincirlerden kurtulmuş olmak, özgürleşmek ve her şeye rağmen bir yol bulmak demek.
Hadi gelin, biraz geçmişe dönelim. Ankara’da büyüyen bir çocuk, ekonomik bir bakış açısıyla hayatı anlamaya çalışan bir yetişkin ve sonunda bunların hepsinin bir araya geldiği anları hatırlayarak bu “prangalar eskittim” temasını derinlemesine irdeleyelim.
Çocukluk ve Toplumsal Baskı
Çocukluk zamanlarımda, aslında hiçbir şeyin ne kadar “normal” olduğunu anlamamıştım. Okulda başarılı olmak, çevremdeki insanların beklentilerine uymak, sürekli olarak daha fazlasını istemek, ailemin başarı tanımlarına uygun olmak… Bunlar her çocuğun hayatında yer alır, değil mi? Ama benim gibi büyümüş bir çocuk için bu baskıların farkında olmak, yıllar sonra gözlemlenecek bir şeydi.
Ankara’nın caddelerinde, mahalle arkadaşlarımla oyun oynarken, hep bir şeyler eksik gibi hissederdim. Oyunlarımızda, en başarılı olmak, en hızlı koşmak, en çok satranç parçasını kazanmak gibi tekil hedeflerle doluydu her şey. Ama esas soru, hep daha fazlası mıydı? Başarılı bir öğrenci olmak, belirli bir mesleği edinmek ya da en iyi arkadaş grubuna sahip olmak mıydı? Yoksa özgür olmak mıydı? Bu soruları yıllarca çok sorgulamadım, fakat zamanla fark ettim ki, prangalar hep benimleymiş.
Prangaların Farkına Varmak
Ekonomi okumaya başladığımda, her şeyin çok daha matematiksel olduğunu düşündüm. Her şeyin bir hesabı vardı; insanlar gelir elde ediyor, üretim yapıyordu, tüketiyordu… Ama bir şey eksikti. Sosyolojik ya da psikolojik boyutta derinlemesine düşündükçe, aslında hayatımızda toplum tarafından yaratılmış pek çok görünmeyen engelle karşılaştığımızı fark ettim. O an “prangalar eskittim” sözü aklıma geldi.
Kendi yaşadığım toplumda, bir erkeğin ya da kadının belirli bir yaşa geldikten sonra ne yapması gerektiği konusunda herkesin bir görüşü vardı. Hayatın sabahından akşamına kadar aklınızda başka şeyler olabilir ama, sonrasında birilerini hayal kırıklığına uğratmamak için kendi doğrularınızı terk edebiliyorsunuz. İşte bu noktada prangalar eskittiğinizde, özgürlüğünüzü bulduğunuzda fark ediyorsunuz ki, dışarıdaki herkesin fikirleri sizin hayatınızı zorlaştıran bir engelden başka bir şey değil.
Ekonomik Prangalar
Ekonomi bölümünü bitirdiğimde iş hayatına atıldım ve bir şirketin finans departmanında işe başladım. İlk zamanlar, işlerin hızla gelişmesini beklerken, birden karşıma çıkan günlük stresler, hedefler ve prosedürler beni biraz şaşırttı. Çünkü önceki yıllarda hep ekonomi kitaplarından, dergilerden okuduklarım bana her şeyin rakamlardan ibaret olduğunu öğretmişti.
Ancak gerçekte, ekonomik hayat çok daha kompleks. Düşünceler, anlık kararlar ve belki de bilinçaltı algılar her şeyi değiştiriyor. Bir gün bir proje sunumunda, müşteriyle görüşürken aslında onların ekonomik kararlarının büyük bir kısmını sosyal ve psikolojik faktörlerin etkilediğini fark ettim. Yani ekonomi sadece kuru bir bilim değil, bir insanın duygusal ve toplumsal etkilerle şekillenen kararlarından oluşuyor. O an fark ettim ki, aslında kendi ekonomik kararlarımda da prangalarım vardı.
Birçok insan iş hayatında ve günlük yaşantısında “para kazanmak” üzerine kilitlenmiş durumda. Para kazandıkça daha fazla şey elde edebileceğimizi düşünüyoruz, ancak bu bir döngü. Daha fazla para, daha fazla sorumluluk, daha fazla karar… Sonunda gerçekten istediğimiz hayatı mı yaşıyoruz? Yoksa sadece toplumun bizden beklediği hayata mı doğru ilerliyoruz?
Prangaların Özgürlüğü
Hayatta büyüdükçe fark ettim ki, aslında prangalar eskittim demek, her şeyin bir hesapla olmayacağına karar vermek demek. En azından benim için durum böyle. Ekonomi öğrencisi olarak, veriler, istatistikler, analizler dünyasında kaybolmak kolay olabilir. Ancak zamanla, daha insani bir bakış açısına sahip olmanın önemini anlamaya başladım.
Daha fazla para kazanmak, sosyal statüyü yükseltmek gibi hedefler belki de bizim toplumumuzda çoğu zaman kişisel özgürlüğümüzü gölgeliyor. Yavaşça fark ettim ki, insanın en büyük prangası aslında kendisini zincirlemesi, kendi yarattığı normlar ve başkalarının beklentilerinin üzerine inşa ettiği hayatı yaşamaya çalışmasıydı.
Prangalar eskittim demek, kendi doğrularına sahip çıkmak, başkalarının hayatındaki rollerini kabul etmek ama onlara bağlı kalmamak demek. Bu noktada, belki de en büyük pranga, başkalarının bizim için belirlediği sınırlar.
Gerçek Hayat Hikâyeleriyle Prangalar
Hayatın prangalarla dolu olduğunu anlamak için bazen başkalarının hikâyelerine bakmak da yeterli olabiliyor. Bir arkadaşımın hikâyesiyle başladım mesela. O, genç yaşlarda ailesinin baskısıyla mühendislik okumak zorunda kaldı. Ailesi, onun bu yolu izlemesini zorla kabul ettirdi çünkü bunun “daha iyi” bir hayat vaat ettiği düşünülüyordu. Ancak yıllar sonra, tam da bu ailesinin belirlediği yolda devam ederken, kendisinin en büyük başarısızlık olarak gördüğü şeyi, bir gün cesaretle bırakmaya karar verdi. O an, hayatının kontrolünü yeniden elinde tutuyordu. Bu, aslında ona öyle bir özgürlük getirdi ki, geriye dönüp baktığında prangalarını eskittiğini fark etti.
Diğer bir hikâye de, bir iş arkadaşımın. O da yıllarca büyük bir finans şirketinde çalıştıktan sonra, dünyayı gezme hayalleriyle işini bıraktı. Şu anda bir yerlerde, elinde bir sırt çantasıyla yeni bir ülke keşfetmeye devam ediyor. “Prangalar eskittim” dediği anı hatırladığında, bir nevi kendi kendine kurduğu kafesten kurtulmuştu.
Sonuç Olarak
Sonunda prangalar eskittim demek, sadece bir özgürlük ifadesi değil, aynı zamanda içsel bir direncin sembolü. İçsel özgürlüğe ulaşmak, her birimizin kişisel bir yolculuğudur. Ekonomi ve veriyle ilişkili bir bakış açısıyla, hayatın pek çok yönünü matematiksel bir düzlemde görmek mümkün olabilir, ancak toplumsal prangaları kırmak, kendi hayatını özgürce yaşamak başka bir seviyedir. Hem insanlık hem de ekonomi, sadece sayılarla değil, aynı zamanda insan ruhunun ve toplumsal yapının etkisiyle şekillenir.
Hayatta kalmak için, birçoğumuz prangalar takarız. Ama sonunda, bu prangalar bizleri sınırlayan, büyümemizi engelleyen ve en önemlisi kendimizi bulmamızı engelleyen birer zincirden başka bir şey değildir.