Moğolistan’da Asgari Ücret: Geçmişten Günümüze Ekonomik ve Toplumsal Bir Okuma
Tarihçi gözüyle bakalım: Uzak Doğu bozkırlarının ortasında, yüzyıllardır göçebe çobanlık, hayvancılık ve kadim ticaret yollarıyla yaşamış bir halkın torunları bugün modern ekonomi kurallarıyla asgari ücret tartışıyor. Bu dönüşüm yalnızca bir para meselesi değil — toplumsal yapı, yaşam biçimi, göç, kentleşme ve modern iş gücüne geçişin de bir göstergesi. Moğolistan’da asgari ücretin ne kadar olduğu sorusu, aslında Moğolistan’ın tarihsel ve ekonomik dönüşümüyle ilgili derin ipuçları barındırıyor. Bu yazıda, Moğolistan’daki asgari ücretin geçmişten bugüne evrimini ve bunun toplumsal sonuçlarını inceliyoruz.
1980–1990: Çobanlık, Komünist Sistem ve İlk Dönem Ücret Politikaları
1980’lere kadar Moğolistan’da geleneksel yaşam hâkimdi; bozkırda hayvan otlatan göçebe topluluklar, kolektif tarım birimleri, devletin yönettiği kooperatifler vardı. Ücret sistemi, modern anlamda ücret değil; kolektif gelir, paylaştırma ve doğrudan para karşılığı olmayan servisler üzerine kuruluydu. Bu dönemde “asgari ücret” tabiri, modern iş gücünün günlük ücret talebi anlamında yoktu.
Ancak 1990’larda Sovyetler Birliği’nin dağılması ve Doğu Bloku’nun çöküşüyle birlikte Moğolistan da piyasa ekonomisine geçiş sürecine girdi. Bu, göçebelikten kente göçü, tarımdan madenciliğe, küçük esnaflıktan hizmet sektörüne geçişi hızlandırdı. Böylece ücret temelli “asgarî ücret” anlayışı gündeme geldi.
2000’ler – 2010: İlk Resmi Asgari Ücret Deneyleri ve Ekonomik Dalgalanmalar
2000’li yılların başında Moğolistan, artan ekonomik belirsizlik, enflasyon ve döviz kuru dalgalanmalarıyla karşılaştı. Kamu istatistikleri bu belirsizlikleri yansıtırken, asgari ücret politikasının istikrarsız olduğu görülüyordu. 2013’te bazı kaynaklar, asgari ücretin yaklaşık 192.000 MNT (tögrög) olduğunu belirtmiş; bu değerlendirildiğinde dönemin döviz kuruyla karşılaştırıldığında düşük bir tutardı. ([minimum-wage.org][1])
Bu dönemde Moğolistan halkının önemli bir kısmı hâlâ tarım ve göçebe hayvancılıkla geçiniyordu; modern iş gücüne dahil olan kesim ise kentlerde asgari ücretle çalışıyordu — bu da büyük bir toplumsal kırılmaya işaret ediyordu.
2015–2024: Madencilik, Kentleşme ve Asgari Ücretin Yükselişi
2010’ların ortalarından itibaren Moğolistan’ın ekonomik dinamiği hızla değişti. Özellikle madencilik ve madde ihracatına dayalı büyüme, kentlere göçü, sanayileşme ve hizmet sektörünün genişlemesini getirdi. Bu dönüşüm, modern iş gücünün sayısını artırdı ve ücret taleplerini öncelikli hale getirdi. ([Mongolia Weekly][2])
2024 sonunda açıklanan karar ile, 2025 yılı itibarıyla asgari ücret aylık MNT 792.000 olarak belirlendi. ([mlsp.gov.mn][3]) Bu artış, önceki yıl olan MNT 660.000’e göre %20’lik bir zammı temsil ediyor. ([mlsp.gov.mn][3])
2025 Yılı: Dolar Bazında Asgari Ücret Ne Kadar?
2025 şartlarında MNT 792.000’lik asgari ücret, döviz kuruna bağlı olarak yaklaşık 230 Amerikan doları civarında. ([wagecentre.com][4]) Bazı kaynaklarda bu rakam yaklaşık 220 dolar olarak verilmekte. ([yurtdisiyasam.com][5])
Bu, küresel standartlarla karşılaştırıldığında oldukça düşük. Özellikle morfolojik ve toplumsal dönüşümlerin bu kadar yoğun yaşandığı bir ülkede, asgari ücret bu seviyelerde kalırken — yoksulluk riski, sosyal eşitsizlik ve göçün yarattığı sosyal sorunlar görünür hale geliyor.
Asgari Ücretin Toplumsal ve Ekonomik Anlamı: Kentleşme, Yaşam Maliyeti ve Sosyal Dönüşüm
Göçebe yaşamdan kente göç: Asgari ücretin belirlenmesi, kırsal yaşamdan kent yaşamına geçişin bir göstergesi. Köylerden kentlere göç eden nüfus, sabit gelire (ücrete) dayalı yeni bir yaşam biçimine geçti.
Madencilik ve emek yoğun sektörlerin yükselişi: Madencilik, inşaat, hizmet sektörü gibi emek yoğun işler arttıkça, asgari ücretle çalışan nüfus da genişledi. Bu durum toplumsal katmanlarda yeni bir “proletarya” sınıfı oluşumuna işaret ediyor.
Yaşam maliyeti ve satın alma gücü problemi: Dolar bazında asgari ücretin düşük olması, tüketim mallarına, konut giderlerine, sağlık ve eğitim harcamalarına erişimde zorluk yaratıyor. Bu da gelir dağılımında adaletsizliğe ve yoksulluğa yol açabiliyor.
Toplumsal adalet ve sosyal politika ihtiyacı: Artan göç, kentleşme, iş gücü mobilitesi ve enflasyon — hepsi devletin sosyal koruma, iş güvencesi, asgari ücret politikası ve yaşam maliyeti düzenlemeleri yapmasını gerekli kılıyor.
Bugüne Dair Düşünceler: Moğolistan Örneği Üzerinden Evrensel Sorular
Moğolistan’ın asgari ücret deneyimi, pek çok gelişmekte olan ülkenin toplumsal dönüşüm sürecini yansıtıyor. Göçebe yaşamdan kent yaşamına; tarım ekonomisinden madencilik ve sanayileşmeye; gündelik geçim karşılığı üretimden — modern emek piyasasına dönüşüm.
Bu dönüşümün en somut göstergesi asgari ücret. Ancak asgari ücretin “miktar”ı kadar, “nerede yaşadığın”, “ne tür iş yaptığı” ve “ülkenin ekonomik politikaları” da belirleyici. Dolar bazında düşük olsa bile, yerel yaşam maliyeti, enflasyon, para biriminin değer kaybı gibi faktörler asgari ücretin gerçek alım gücünü etkiliyor.
Tarih bize gösteriyor ki, ücret politikaları sadece ekonomi değil; toplumsal yapı, göç, kentleşme, sınıfsal dönüşüm demek. Moğolistan’ın bugünkü asgari ücreti, hem geçmişin bir mirası hem de gelecek için bir kırılma noktası.
İnsanların yaşamını sürdürme, onurlu bir hayat kurma hakkı — bu topraklarda, bozkırın rüzgârıyla gelen arzularla, modern dünyanın talepleri arasında savruluyor. Asgari ücretin kaç dolar olduğu önemli; ama asıl mesele, bu ücretin insana ne kadar insanlık bıraktığı.
[1]: “Mongolia Minimum Wage – World Minimum Wage Rates 2025”
[2]: “A Higher Minimum Wage for Mongolia but at What Cost?”
[3]: “Minimum Wage Increase in Mongolia”
[4]: “MINIMUM AND AVERAGE SALARY IN MONGOLIA”
[5]: “Moğolistan Asgari Ücret 2025 – Yurt Dışında Yaşam”